اگر شکمت کار نمیکند، مدفوعت سفت شده یا برای دستشویی رفتن باید خیلی زور بزنی، ممکن است یبوست داشته باشی. نگران نباش؛ یبوست در بسیاری از افراد با چند تغییر ساده بهتر میشود.
در این نوشته با نشانههای یبوست و علتهای رایج آن آشنا میشوی و راهکارهای ساده و عملی را میخوانی. همچنین میتوانی نشانههای خطر را بشناسی و بدانی چه زمانی باید سریع کمک پزشکی بگیری.
اول ببین یبوست داری یا نه
اگر یکی یا چند مورد از نشانههای زیر را داری، ممکن است دچار یبوست شده باشی:
- مدفوعت سفت و خشک است.
- برای بیرون آمدن مدفوع باید زیاد زور بزنی.
- هنگام دستشویی رفتن درد داری.
- بعد از دستشویی هنوز حس میکنی مدفوع در شکمت مانده است.
- کمتر از سه بار در هفته دستشویی میروی، یا تعداد دفعات دستشویی رفتنت از حالت همیشگی خیلی کمتر شده است.
لازم نیست همه افراد هر روز دستشویی بروند. مهم این است که مدفوع بهراحتی بیرون بیاید و عادت همیشگی تو ناگهان تغییر نکرده باشد.
چه وقت نباید درمان خانگی را امتحان کنی؟
اگر یکی از نشانههای زیر را داری، خودت را با خوراکی یا داروی خانگی درمان نکن و هرچه زودتر کمک پزشکی بگیر:
- درد شدید یا پیوسته شکم؛
- بالا آوردن همراه با درد یا ورم زیاد شکم؛
- ناتوانی در بیرون دادن گاز یا مدفوع، بهویژه همراه با درد یا بالا آوردن؛
- خون در مدفوع یا خونریزی از راه مقعد؛
- کم شدن وزن بدون دلیل؛
- تب همراه با یبوست و درد شکم.
اگر درد شدید شکم داری و همزمان بالا میآوری یا نه گاز و نه مدفوع از بدنت بیرون میآید، همین حالا به اورژانس مراجعه کن.
علت یبوستت ممکن است چه باشد؟
این چند حالت را بخوان و ببین کدامیک بیشتر به وضعیت تو شبیه است. ممکن است بیش از یک علت داشته باشی.
۱. میوه و سبزی کم میخوری
اگر بیشتر نان سفید، برنج، گوشت و غذاهای کمسبزی میخوری و میوه و حبوبات کمی در برنامهات هست، ممکن است بدنت فیبر کافی نگیرد. فیبر کمک میکند مدفوع نرمتر و بیرون آمدنش آسانتر شود.
چه کار کن؟ هر روز یک میوه کامل مثل گلابی یا سیب بخور. کنار ناهار و شام سبزی یا سالاد بگذار. اگر به خوردن حبوبات عادت نداری، با مقدار کم عدس یا لوبیا شروع کن.
۲. آب و مایعات کم مینوشی
اگر در طول روز آب کمی میخوری، بهخصوص وقتی فیبر زیادی میخوری، مدفوع ممکن است خشک و سفت شود.
چه کار کن؟ در طول روز چند بار آب بنوش و نگذار تشنه بمانی. لازم نیست یکباره مقدار زیادی آب بخوری. اگر پزشک به تو گفته مایعات را محدود کنی، همان دستور پزشک را انجام بده.
۳. زیاد مینشینی و کم راه میروی
اگر بیشتر روز را نشستهای و تحرک کمی داری، ممکن است دفع سختتر شود.
چه کار کن؟ اگر توانایی راه رفتن داری، روزی چند بار و هر بار حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه آرام راه برو. اگر تازه میخواهی شروع کنی، از زمان کمتر آغاز کن.
۴. دستشویی رفتن را عقب میاندازی
گاهی احساس دستشویی داری، اما به دلیل کار یا مشغله آن را عقب میاندازی. تکرار این کار میتواند یبوست را بدتر کند.
چه کار کن؟ هر وقت احساس دفع داشتی، به دستشویی برو. بعد از صبحانه یا یکی از وعدههای اصلی، چند دقیقه فرصت آرام برای دستشویی رفتن بگذار؛ چون غذا خوردن حرکت روده را بیشتر میکند. لازم نیست بعد از هر وعده حتماً دفع داشته باشی. اگر کم غذا میخوری یا دفعات دفع تو کمتر است، یک زمان ثابت در روز، ترجیحاً ۱۵ تا ۴۵ دقیقه بعد از صبحانه، برای رفتن به دستشویی در نظر بگیر. زور نزن و مدت طولانی روی توالت ننشین.
۵. یبوست بعد از خوردن داروی تازه شروع شده است
بعضی داروها، مانند برخی داروهای درد، قرص آهن و بعضی داروهای دیگر، میتوانند یبوست ایجاد کنند.
چه کار کن؟ نام داروهایت را به پزشک یا داروساز بگو و بپرس آیا ممکن است باعث یبوست شده باشند. داروی تجویزشده را خودت قطع نکن.
۶. یبوستت از مدتها قبل ادامه دارد
اگر ماهها یا سالهاست یبوست داری، یا بارها بهتر شده و دوباره برگشته است، بهتر است پزشک علت آن را بررسی کند. گاهی مشکل فقط غذا و آب نیست و ممکن است به کار روده، ماهیچههای هنگام دفع یا بیماریهای دیگر مربوط باشد.
چه کار کن؟ برای بررسی علت وقت پزشک بگیر. اگر درد شدید، خونریزی، بالا آوردن یا نشانههای خطر داری، منتظر نوبت معمولی نمان.
از امروز این برنامه ساده را انجام بده
اگر نشانه خطر نداری، این کارها را از امروز شروع کن. لازم نیست همه چیز را یکباره عوض کنی.
- صبح: بعد از بیدار شدن یک لیوان آب بنوش، مگر اینکه پزشک برایت محدودیت آب گذاشته باشد.
- صبحانه: نان سبوسدار یا جو دوسر را در کنار صبحانه بگذار. یک میوه کامل هم بخور.
- بعد از صبحانه: چند دقیقه با آرامش به دستشویی برو. پاها را روی یک زیرپایی کوتاه بگذار تا زانوها کمی بالاتر از لگن قرار بگیرند. زور نزن.
- ناهار: کنار غذا سبزی یا سالاد بخور. اگر به سبزی عادت نداری، با مقدار کم شروع کن.
- بعدازظهر: کمی پیادهروی آرام داشته باش و در طول روز آب بنوش.
- شام: از سبزیجات پخته، سوپ سبزیجات یا مقدار کمی حبوبات استفاده کن.
- هر روز: وقتی احساس دستشویی داری، آن را عقب نینداز.
اگر با زیاد کردن سبزی و حبوبات نفخ میگیری، مقدارشان را کم کن و آرامآرام بیشتر کن. زیاد کردن ناگهانی فیبر ممکن است نفخ و دلپیچه ایجاد کند.
چه خوراکیهایی به بهتر شدن یبوست کمک میکنند؟
- آلو: چند عدد آلو یا آلو خشک را امتحان کن. اگر زیاد بخوری ممکن است دلپیچه یا اسهال بگیری.
- گلابی: یک گلابی شستهشده بخور. بهتر است آن را با پوست بخوری، اگر پوستش اذیتت نمیکند.
- سیب: یک سیب کامل بخور؛ آب سیب به اندازه خود سیب فیبر ندارد.
- انجیر: انجیر تازه یا خشک میتواند کمک کند. انجیر خشک شیرینی زیادی دارد؛ اگر دیابت داری، مقدارش را با برنامه غذاییات هماهنگ کن.
- سبزیها: کاهو، هویج، کدو و سبزیهای پخته را امتحان کن. هر کدام را که بدنت بهتر تحمل میکند انتخاب کن.
- عدس و لوبیا: با چند قاشق شروع کن. اگر نفخ نگرفتی، کمکم مقدار را بیشتر کن.
- نان سبوسدار و جو دوسر: اگر به این خوراکیها دسترسی داری، بخشی از نان سفید و خوراکیهای کمفیبر را با آنها عوض کن.
اگر دیابت داری، میوه خشک، انجیر خشک و آلو را به مقدار زیاد نخور؛ این خوراکیها قند هم دارند. مقدار مناسب را با برنامه غذایی خودت هماهنگ کن.
اگر رژیم کمکربوهیدرات یا کتو داری
در بعضی رژیمهای کمکربوهیدرات، نان، میوه، حبوبات و بعضی سبزیها کمتر خورده میشوند. در نتیجه ممکن است فیبر غذایت کم شود و یبوست بگیری.
چه کار کن؟
- از سبزیهایی که با رژیمت سازگارند و بدنت آنها را خوب تحمل میکند، بیشتر استفاده کن.
- اگر کلم و بروکلی نفخت میکنند، مقدارشان را کمتر کن و سبزیهای سبکتر یا پخته را امتحان کن.
- آب کافی بنوش، مگر اینکه پزشک مصرف آب را برایت محدود کرده باشد.
- اگر رژیمت خیلی محدود است، از پزشک یا کارشناس تغذیه بخواه برنامهات را بررسی کند.
مکمل نمک صفراوی، پتاسیم، ویتامین ب۱، روغن امسیتی یا پودرهای الکترولیت را فقط برای درمان یبوست و بدون نظر پزشک مصرف نکن. این مواد برای همه مناسب نیستند و بعضی از آنها ممکن است آسیب بزنند. خوردن خوراکیهای تخمیری مانند کلمترش هم برای همه لازم نیست و درمان قطعی یبوست به شمار نمیرود.
روغن زیتون و یبوست طولانیمدت
روغن زیتون اصل میتواند بخشی از یک برنامه غذایی سالم باشد، اما هنوز شواهد کافی وجود ندارد که خوردن یک قاشق قبل و یک قاشق بعد از هر وعده، درمان ثابتشده یبوست مزمن باشد. میتوانی از روغن زیتون در سالاد و غذا استفاده کنی؛ اما آن را جایگزین آب، فیبر و تحرک نکن و برای درمان، مقدار زیادی روغن به برنامهات اضافه نکن.
اگر یبوست با این کارها بهتر نشد چه کنم؟
اگر با تغییر غذا، نوشیدن آب کافی و راه رفتن بهتر نشدی، از داروساز یا پزشک کمک بگیر. داروهای نرمکننده یا ملین برای همه یکسان نیستند و انتخاب آنها به سن، بیماریها و داروهایی که میخوری بستگی دارد.
دارو یا شربت ملین را بیشتر از مقدار نوشتهشده روی بسته یا بیشتر از زمانی که پزشک گفته مصرف نکن. چند ملین را با هم قاطی نکن و برای درمان یبوست سراغ گیاهان ناشناخته نرو.
درباره داروها و گیاهان ملین چه بدانیم؟
بعضی داروها و گیاهان میتوانند دفع را آسانتر کنند، اما هر چیزی که طبیعی است بیخطر نیست.
- سنا: ممکن است به دفع کمک کند، اما میتواند دلپیچه و اسهال بدهد. برای مصرف طولانیمدت یا خودسرانه مناسب نیست.
- فلوس: فلوس در طب سنتی بهعنوان گیاه ملین شناخته میشود و درباره شربت استاندارد آن پژوهشهایی انجام شده است؛ اما طول شاخه یا پوسته، مقدار پالپ داخل آن و قدرت اثر محصولات عطاری یکسان و قابل اندازهگیری نیست. بنابراین دستور «دو قطعه دهسانتی، خالیکردن در آب جوش و خوردن در دو روز» دوز قابل اتکایی نیست و ممکن است باعث دلپیچه، اسهال و کمآبی شود. از این روش خانگی و اندازهگیری با سانتیمتر استفاده نکن؛ اگر فرآورده فلوس میخری، فقط محصول دارای برچسب و مقدار مصرف مشخص را طبق راهنمای همان فرآورده و نظر داروساز مصرف کن.
- حنظل یا هندوانه ابوجهل: خوردن آن میتواند خطرناک و سمی باشد. برای درمان یبوست از آن استفاده نکن.
- روغن امسیتی: درمان ثابتشده یبوست نیست و ممکن است دلپیچه یا اسهال ایجاد کند.
- پودر پتاسیم و قرصهای الکترولیت: مصرف بیدلیل آنها میتواند خطرناک باشد، بهویژه اگر بیماری کلیه یا قلب داری یا داروی فشارخون میخوری.
- پروبیوتیکها: بعضی از آنها شاید به بعضی افراد کمک کنند، اما همه محصولات یکسان نیستند و برای همه لازم نیستند.
اگر دیابت داری و یبوست شدهای
دیابت در بعضی افراد میتواند کار روده را کند کند. بعضی داروها و کمآبی هم ممکن است در یبوست نقش داشته باشند.
چه کار کن؟ سبزی، حبوبات و خوراکیهای پرفیبر را بهآرامی به غذایت اضافه کن. میوه کامل را به آبمیوه ترجیح بده. اگر یبوست تازه شروع شده یا ادامه دارد، با پزشکت صحبت کن. داروهای دیابت را خودسرانه کم یا قطع نکن.
چند پرسش رایج
آیا اگر هر روز دستشویی نروم، حتماً یبوست دارم؟
نه. بعضی افراد هر روز و بعضی چند بار در هفته دستشویی میروند. اگر مدفوع راحت بیرون میآید و درد یا زور زدن نداری، ممکن است این برنامه برای بدنت طبیعی باشد.
برای یبوست چه میوهای بخورم؟
آلو، گلابی و سیب کامل گزینههای خوبی هستند. با مقدار کم شروع کن و ببین بدنت کدام را بهتر تحمل میکند.
آیا آب گرم یبوست را درمان میکند؟
نوشیدنی گرم شاید برای بعضی افراد خوشایند باشد، اما بهتنهایی درمان یبوست نیست. مهم این است که در طول روز به اندازه نیاز بدنت مایعات بنوشی.
آیا میتوانم هر روز سنا بخورم؟
بدون راهنمایی پزشک یا داروساز این کار را نکن. سنا ممکن است دلپیچه و اسهال ایجاد کند و برای مصرف طولانی مناسب نیست.
اگر سالهاست یبوست دارم چه کنم؟
برای بررسی علت به پزشک مراجعه کن. یبوست طولانیمدت همیشه فقط با خوردن آب و سبزی برطرف نمیشود و گاهی به بررسی و درمان ویژه نیاز دارد.
خلاصه کارهایی که باید انجام بدهی
- هر روز میوه کامل و سبزی بخور و مقدارشان را آرامآرام بیشتر کن.
- در طول روز آب کافی بنوش، مگر اینکه پزشک محدودیت گذاشته باشد.
- اگر میتوانی، هر روز کمی راه برو.
- احساس دستشویی را عقب نینداز و زور نزن.
- اگر یبوست ادامه دارد، برای پیدا کردن علت به پزشک مراجعه کن.
- اگر درد شدید، بالا آوردن، خونریزی یا ناتوانی در دفع گاز داری، کمک پزشکی فوری بگیر.
آشنایی با سیر سیاه سیرفروش
سیر سیاه یک ماده غذایی تخمیری با طعم شیرین و ترش است. در این نوشته آن را بهعنوان درمان یبوست معرفی نمیکنیم؛ اما اگر دوست داری با خود محصول و ویژگیهای آن آشنا شوی، میتوانی بسته ۲۰۰ گرمی سیر سیاه سیرفروش را ببینی. برای مقایسه وزنها و انتخاب بسته مناسب، به صفحه محصولات سیر سیاه سر بزن.
